Osteoporoza prowadzi do utraty gęstości mineralnej i osłabienia struktury kości. Przez lata może rozwijać się bezobjawowo, a jej pierwszym sygnałem bywa złamanie po niewielkim urazie. Co badania naukowe mówią o zależności między osteoporozą a wiekiem? Jakie inne czynniki ryzyka osteoporozy mogą zwiększać ryzyko złamań? Jaki lekarz diagnozuje osteoporozę? Odpowiadamy na te pytania.

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady medycznej. W przypadku wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Osteoporoza – objawy mogą pojawić się dopiero po osłabieniu kości

W przypadku osteoporozy objawy mogą przez długi czas pozostawać niewidoczne. Utrata masy i gęstości mineralnej kości sama w sobie zwykle nie powoduje bowiem bólu ani innych dolegliwości. W rezultacie osoba, u której stopniowo osłabiają się kości (co zwiększa ryzyko złamań), może przez wiele lat o tym nie wiedzieć. Pierwszym niepokojącym objawem osteoporozy często bywa złamanie, do którego doszło niespodziewanie, w wyniku niewielkiego urazu.

Warto wiedzieć

W przypadku znacznie osłabionych kości, do złamania biodra, kręgów w kręgosłupie czy kości przedramienia, może dojść nawet podczas wykonywania zwykłych, codziennych czynności – w wyniku niewielkiego urazu, a nawet w związku z kaszlem czy kichnięciem (NHS, 2022; Keen et al., 2023).

Osteoporoza a wiek – co mówią na ten temat badania naukowe?

Starszy wiek jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka osteoporozy i złamań. Wraz z upływem lat proces przebudowy kości staje się mniej efektywny – utrata tkanki kostnej zaczyna stopniowo przeważać nad jej odbudową. W efekcie zmniejsza się gęstość mineralna kości, a ich wytrzymałość na obciążenia maleje. Nie oznacza to jednak, że osteoporoza jest nieuniknioną konsekwencją starzenia. Na zdrowie kości wpływają także takie czynniki, jak np. hormony, sposób odżywiania, aktywność fizyczna, choroby przewlekłe czy stosowane leki (National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, 2022).

Co mówią badania na temat osteoporozy po 50. roku życia?

• Według danych przytaczanych w przeglądzie Osteoporosis In Females, osteoporoza dotyczy około 200-500 milionów osób na całym świecie (Keen et al., 2023). Statystyki przytaczane przez autorów badania Prevalence of primary osteoporosis and low bone mass in postmenopausal women and related risk factors wskazują, że osteoporozę może mieć nawet około 30% kobiet po 50. roku życia (Hemmati et al., 2021).
• Szczególnie poważnym następstwem osteoporozy u osób starszych są złamania bioder. Autorzy artykułu Disparities in Osteoporosis Prevention and Care: Understanding Gender, Racial, and Ethnic Dynamics, który ukazał się w prestiżowym czasopiśmie naukowym Current Reviews in Musculoskeletal Medicine wskazują, że ryzyko złamania biodra zwiększa się wraz z wiekiem, osiągając najwyższe wartości w najstarszych grupach wiekowych (Onizuka & Onizuka, 2024).
• Naukowcy zwracają uwagę także na złamania kręgów – w jednym z norweskich badań stwierdzono ich obecność u około 3% kobiet przed 60. rokiem życia oraz u 19% kobiet po 70. roku życia (Waterloo et al., 2012). Tymczasem autorzy artykułu External validation of a convolutional neural network algorithm for opportunistically detecting vertebral fractures in routine CT scans, opublikowanego w prestiżowym czasopiśmie naukowym Osteoporosis International, przytaczają, że złamania kręgów spowodowane osteoporozą są powszechne. Szacuje się, że na świecie dochodzi do jednego takiego złamania co 22 sekundy u osób w wieku 50 lat i starszych (Nicolaes et al., 2024).
• • Skala problemu jest widoczna także w danych dotyczących złamań z powodu kruchości kości. Szacuje się, że na świecie każdego roku dochodzi do około 37 milionów takich złamań u osób powyżej 55. roku życia, co odpowiada mniej więcej 70 złamaniom na minutę (Hassan et al., 2024).

Warto wiedzieć

W jednym z badań osteoporozę rozpoznano u około 85% kobiet po 80. roku życia mieszkających w australijskich placówkach opieki długoterminowej (Duque et al., 2016). Wyniku tego nie należy jednak odnosić do wszystkich kobiet w tym wieku ze względu na specyfikę badanej grupy.

Osteopenia a osteoporoza

Według danych przytaczanych przez Cleveland Clinic, około 1 na 3 osoby po 50. roku życia, które nie mają jeszcze osteoporozy, ma osteopenię (Cleveland Clinic, 2023). Oznacza to, że gęstość mineralna kości jest niższa od optymalnej, ale nie osiągnęła jeszcze wartości charakterystycznych dla osteoporozy. Osteopenia może zwiększać ryzyko złamań, a także z czasem przechodzić w osteoporozę (Cleveland Clinic, 2023).

Warto wiedzieć

Rozpoznanie osteopenii stanowi sygnał, aby zwrócić większą uwagę na zdrowie kości oraz omówić z lekarzem indywidualne ryzyko złamań oraz rozwoju osteoporozy.

Osteoporoza u kobiet vs osteoporoza u mężczyzn

Osteoporoza u kobiet występuje znacznie częściej niż osteoporoza u mężczyzn (National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, 2022; NHS, 2022; Keen et al., 2023). Szacuje się, że po 50. roku życia osteoporoza dotyczy około 21,2% kobiet i 6,3% mężczyzn (Keen et al., 2023). Szczególną postacią tej choroby u kobiet jest osteoporoza po menopauzie, która wiąże się przede wszystkim ze spadkiem poziomu estrogenów po menopauzie. Hormony odgrywają ważną rolę w utrzymaniu prawidłowej masy i struktury kości, dlatego ich niedobór może przyspieszać utratę tkanki kostnej (Charde et al., 2023).

Jakie są inne znane czynniki ryzyka osteoporozy? Kto jest szczególnie zagrożony?

Poza wiekiem i płcią inne czynniki ryzyka osteoporozy to także (Rosen, 2020; Anastasopoulou et al., 2021; National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, 2022; Hassan et al., 2024):

Warto wiedzieć

Palenie tytoniu i nadmierne spożywanie alkoholu także mogą przyczyniać się do osłabienia kości i zwiększać ryzyko złamań oraz osteoporozy (Rosen, 2020; Anastasopoulou et al., 2021).

Osteoporoza a wiek – jak ocenia się ryzyko osteoporozy i złamań?

Ryzyko osteoporozy i złamań ocenia się na podstawie wieku, płci oraz innych czynników ryzyka osteoporozy, takich jak np. choroby przewlekłe czy osteoporoza w rodzinie. W razie potrzeby lekarz może skorzystać z tzw. kalkulatora FRAX (z ang. Fracture Risk Assessment Tool), który pomaga oszacować ryzyko złamania. Narzędzie to uwzględnia między innymi takie czynniki, jak: wiek, płeć, masa ciała, styl życia, wysokość ciała oraz wcześniejsze złamania. Kalkulacja FRAX może obejmować również wynik badania – pomiaru gęstości mineralnej kości (Onizuka & Onizuka, 2024).

Na czym polega badanie w kierunku osteoporozy?

Podstawowym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce osteoporozy jest densytometria (w skrócie DXA / DEXA). Badanie wykorzystuje niewielką dawkę promieniowania rentgenowskiego, by ocenić gęstość mineralną kości. Jest bezbolesne i zwykle trwa kilkanaście minut.

Kiedy wykonać densytometrię kości?

Nie każdy potrzebuje DXA w tym samym wieku. O konieczności wykonania badania decyduje przede wszystkim indywidualne ryzyko złamań i osteoporozy.

Jaki lekarz diagnozuje osteoporozę?

Jeśli występują czynniki ryzyka osteoporozy, pierwszym krokiem jest zwykle konsultacja z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Następnie lekarz zleci badanie na osteoporozę, np. densytometrię kości lub skieruje pacjenta do specjalisty – lekarza endokrynologa, reumatologa, ortopedy lub geriatry.

Ważne

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady medycznej. W przypadku wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Profilaktyka osteoporozy, czyli jak dbać o zdrowie kości po 50. roku życia?

O zdrowie kości warto dbać niezależnie od wieku, jednak po 50. roku życia ma to szczególne znaczenie. Nie wszystkim przypadkom osteoporozy można zapobiec, zdrowy styl życia pomaga jednak utrzymać kości i mięśnie w dobrej kondycji oraz może zmniejszać ryzyko złamań związanych z osteoporozą.

Podstawą profilaktyki osteoporozy jest odpowiednia podaż wapnia i witaminy D, regularna aktywność fizyczna, niepalenie tytoniu, ograniczenie alkoholu oraz zapobieganie upadkom. W przypadku zwiększonego ryzyka osteoporozy warto omówić z lekarzem potrzebę diagnostyki i ewentualnego leczenia. W przypadku rozpoznanej osteoporozy lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne, nie zastępuje ono jednak zdrowej diety i stylu życia oraz działań zapobiegających upadkom.

Warto wiedzieć

Profilaktyka osteoporozy nie zawsze pozwala całkowicie uniknąć choroby, ponieważ na część czynników ryzyka osteoporozy, takich jak wiek, płeć czy uwarunkowania genetyczne, nie mamy wpływu.

Osteoporoza a wiek – podsumowanie

Osteoporoza przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów, dlatego ważna jest odpowiednia ocena ryzyka, szczególnie po 50. roku życia. W zależności od indywidualnej sytuacji lekarz może zalecić densytometrię DXA lub ocenę ryzyka złamań za pomocą kalkulatora FRAX. Dbanie o odpowiednią dietę, regularną aktywność fizyczną, zdrowy styl życia i zapobieganie upadkom może pomóc utrzymać kości w dobrej kondycji oraz ograniczyć ryzyko złamań.

Osteoporoza – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy osteoporoza jest naturalnym skutkiem starzenia?

Wiek zwiększa ryzyko osteoporozy, ale znaczenie mają również inne czynniki, na które częściowo mamy wpływ.

2. W jakim wieku najczęściej występuje osteoporoza?

Ryzyko osteoporozy wyraźnie zwiększa się po 50. roku życia.

3. Czy mężczyźni również chorują na osteoporozę?

Tak, jednak osteoporoza u mężczyzn występuje rzadziej niż osteoporoza u kobiet.

4. Czy osteoporoza boli?

Sama utrata masy kostnej zwykle nie powoduje bólu ani innych dolegliwości.

5. Kiedy warto wykonać densytometrię kości?

O potrzebie wykonania densytometrii kości decyduje indywidualne ryzyko złamań i osteoporozy, określone przez lekarza.

6. Czy osteoporozie można zapobiegać?

Nie wszystkim przypadkom osteoporozy można zapobiec, jednak odpowiednia dieta, ruch i zdrowy styl życia mogą pomóc zmniejszyć ryzyko złamań i choroby.

7. Do jakiego lekarza zgłosić się z podejrzeniem osteoporozy?

W pierwszej kolejności warto zgłosić się do lekarza POZ, który następnie skieruje do odpowiedniego specjalisty – endokrynologa, reumatologa, ortopedy lub geriatry.

Artykuł nie może zastępować konsultacji lekarskiej.

Źródła naukowe:

Anastasopoulou, C., Barnett, M.J., Smobra, L.R.S., Garla, V.V. (2021). Osteoporosis In Males [online] PubMed. Available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538531 [dostęp online: 28.08.2026 r.]

Charde, S.H., Joshi, A., Raut, J. (2023). A comprehensive review on postmenopausal osteoporosis in women. Cureus, 15, 11, 48582. https://doi.org/10.7759/cureus.48582. 

Cleveland Clinic (2023). Osteoporosis. [online]. Available at: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4443-osteoporosis [dostęp online: 28.08.2026 r.]

Duque, G., Lord, S.R., Mak, J., Ganda, K., Close, J.J.T., Ebeling, P., Papaioannou, A. and Inderjeeth, C.A. (2016). Treatment of Osteoporosis in Australian Residential Aged Care Facilities: Update on Consensus Recommendations for Fracture Prevention. Journal of the American Medical Directors Association, 17, 9, 852-859. https://doi.org/10.1016/j.jamda.2016.05.011. 

Hassan, A.B., Almarabheh, A., Almekhyal, A., Karashi, A.R., Saleh, J., Shaikh, M., Alawadhi, A., Jahrami, H. (2024). Frequency of Osteoporosis-Related Fractures in the Kingdom of Bahrain. Healthcare (Basel, Switzerland), 12, 24, 2515. https://doi.org/10.3390/healthcare12242515. 

Hemmati, E., Mirghafourvand, M., Mobasseri, M., Shakouri, S., Mikaeli, P., Farshbaf-Khalili, A. (n.d.). Prevalence of primary osteoporosis and low bone mass in postmenopausal women and related risk factors. Journal of Education and Health Promotion, 10, 204. https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_945_20. 

Keen, M.U., Barnett, M.J., Anastasopoulou, C. (2023). Osteoporosis In Females. [online] PubMed. Available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559156 [dostęp online: 28.08.2026 r.]

Khosla, S., Amin, S., Orwoll, E. (2008). Osteoporosis in Men. Endocrine Reviews, 29, 4, 441-464. https://doi.org/10.1210/er.2008-0002. 

Mayo Clinic (2024). Osteoporosis. [online]. Available at: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/osteoporosis/symptoms-causes/syc-20351968 [dostęp online: 28.08.2026 r.]

National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (2022). Osteoporosis. [online]. Available at: https://www.niams.nih.gov/health-topics/osteoporosis [dostęp online: 28.08.2026 r.]

Nicolaes, J., Liu, Y., Zhao, Y., Huang, P., Wang, L., Yu, A., Dunkel, J., Libanati, C., Cheng, X. (2024). External validation of a convolutional neural network algorithm for opportunistically detecting vertebral fractures in routine CT scans. Osteoporosis international : a journal established as result of cooperation between the European Foundation for Osteoporosis and the National Osteoporosis Foundation of the USA, 35, 1, 143-152. https://doi.org/10.1007/s00198-023-06903-7. 

NHS (2022). Osteoporosis. [online]. Available at: https://www.nhs.uk/conditions/osteoporosis [dostęp online: 28.08.2026 r.]

Onizuka, N., Onizuka, T. (2024). Disparities in Osteoporosis Prevention and Care: Understanding Gender, Racial, and Ethnic Dynamics. Current Reviews in Musculoskeletal Medicine, 17, 9, 365-372. https://doi.org/10.1007/s12178-024-09909-8. 

Rosen, C.J. (2020). The Epidemiology and Pathogenesis of Osteoporosis [online] PubMed. Available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279134 [dostęp online: 28.08.2026 r.] Waterloo, S., Ahmed, L.A., Center, J.R., Eisman, J.A., Morseth, B., Nguyen, N. D, Nguyen, T., Sogaard, A.J. and Emaus, N. (2012). Prevalence of vertebral fractures in women and men in the population-based Tromsø Study. BMC Musculoskeletal Disorders, 13, 3. https://doi.org/10.1186/1471-2474-13-3.